🦴 Prof. Dr. Göçer’den Hızlı Bilgi
- Çocuklarda uzayabilen protez, kemik tümörü nedeniyle büyüme plağı çıkarılan çocuklarda bacak uzunluk farkını dengelemek için kullanılan özel bir endoprotezdir.
- Kemik sarkomlarının çoğu (yaklaşık %84’ü osteosarkom, %15’i Ewing sarkomu) diz çevresinde görülür ve büyüme çağındaki çocukları etkiler (sistematik derleme, 2025).
- Manyetik (girişimsiz) uzatma sistemleriyle protez, ameliyat gerekmeden dışarıdan kademeli olarak uzatılabilir.
- Uzuv koruyucu cerrahi, günümüzde ekstremite sarkomlarının %90’ından fazlasında güvenli biçimde uygulanabilmektedir.
Büyüme çağındaki bir çocukta kemik tümörü, hem tümörün çıkarılmasını hem de çocuğun büyümeye devam edecek olmasını aynı anda gözeten özel bir çözüm gerektirir. Çocuklarda uzayabilen protez (endoprotezler), tümör nedeniyle çıkarılan kemik bölümünün yerini alan ve çocuk büyüdükçe uzatılabilen akıllı implantlardır.
Çocuklarda Uzayabilen Protez Nedir?
Çocuklarda uzayabilen protez, kemik tümörü cerrahisinde tümörle birlikte çıkarılan kemik ve büyüme plağının yerini alan, çocuk büyüdükçe uzatılabilen özel bir endoprotezdir. Amaç, hem tümörü güvenli sınırlarla çıkarmak hem de büyümeye devam eden karşı bacakla oluşabilecek uzunluk farkını en aza indirmektir.
Kemik sarkomları en sık diz çevresinde (uyluk kemiğinin alt ucu ve kaval kemiğinin üst ucu) görülür. Bu bölge aynı zamanda bacağın uzamasını sağlayan iki önemli büyüme plağını içerir. Tümör çıkarılırken bu plaklar da alındığında, ameliyat edilen bacak büyümeyi durdurur; karşı bacak ise büyümeye devam eder. İşte endoprotezler bu farkı dengelemek için tasarlanmıştır.
Prof. Dr. Hasan Göçer’e göre, çocuk hastalarda protez seçiminde erişkinlerden farklı olarak yalnızca “bugünkü” değil, “gelecekteki” bacak uzunluğu da hesaba katılmalıdır; bu nedenle uzayabilen protezler, büyüme potansiyeli olan çocuklarda özel bir yere sahiptir.
Çocuklarda Uzayabilen Protez Tedavisi
Çocuklarda uzayabilen protez tedavisi, çoğunlukla kemik tümörü tedavisinin bir parçası olarak, kemoterapi ve tümör cerrahisiyle birlikte yürütülür. Uzatma mekanizmasına göre başlıca iki tür sistem vardır.
| Protez tipi | Uzatma yöntemi | Özelliği |
|---|---|---|
| Girişimsiz (manyetik) uzayabilen protez | Dışarıdan manyetik alanla, ameliyatsız | Uzatma seansları poliklinikte, cerrahi gerektirmeden yapılır |
| Cerrahi uzatmalı endoprotez | Küçük bir girişimle | Uzatma için küçük ameliyatlar gerekebilir |
Girişimsiz sistemler, uzatma için ameliyat gerektirmediğinden çocuğun konforu açısından önemli bir gelişmedir. Uzatma miktarı ve zamanlaması, çocuğun büyüme hızına ve karşı bacakla arasındaki farka göre planlanır.
Hangi Durumlarda Uygulanır?
Uzayabilen protezler, en çok büyüme çağında kemik sarkomu (osteosarkom, Ewing sarkomu) tanısı alan ve uzuv koruyucu cerrahi uygulanan çocuklarda tercih edilir. Özellikle büyüme tamamlandığında belirgin bir bacak uzunluk farkı beklenen çocuklar bu protezden en çok fayda gören gruptur.
- Büyüme çağında kemik sarkomu tanısı (osteosarkom, Ewing sarkomu)
- Tümörün büyüme plağını içermesi ve çıkarılması gerekmesi
- Büyüme sonrası belirgin bacak uzunluk farkı beklentisi
- Uzuv koruyucu cerrahiye uygunluk
Tedavi ve Uzatma Süreci Nasıl İlerler?
Uzayabilen protezin uzatma süreci, tek seferlik bir işlem değil, çocuğun büyümesine paralel yürüyen bir süreçtir. Manyetik sistemlerde uzatma, poliklinikte kısa seanslarla ve çoğunlukla ameliyatsız yapılır. Bir çalışmada bu protezlerin ortalama 4,2 cm uzatıldığı ve hastaların önemli bir bölümünde bacak uzunluk farkının 2 cm’in altında tutulabildiği bildirilmiştir (uzun dönem izlem çalışması, 2020).
Prof. Dr. Göçer, klinik pratiğinde bu sürecin başarısının çocuğun ve ailenin düzenli kontrollere uyumuna bağlı olduğunu vurguluyor; çünkü uzatma seanslarının zamanında yapılması, karşı bacakla dengeyi korumanın anahtarıdır.
Prof. Dr. Hasan Göçer’in Klinik Değerlendirmesi
“Klinik pratiğimde, çocuk hastalarda uzayabilen protezi bir ‘implant’ olmaktan çok, çocukla birlikte büyüyen bir tedavi süreci olarak görürüm. Tümörü güvenle çıkarmak ilk hedeftir; ancak asıl amaç, çocuğun büyümesi tamamlandığında iki bacağının olabildiğince eşit uzunlukta olması ve normal bir yaşam sürebilmesidir. Bu nedenle bu çocukları yıllar boyunca, büyümeleri bitene kadar yakından izleriz.”
Prof. Dr. Hasan Göçer — Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Bu değerlendirmenin pratik önemi, çocuk hastalarda tedavinin ameliyatla bitmediğidir. Uzayabilen protez, çocuğun büyümesi boyunca sürecek bir izlem ve uzatma planı gerektirir; bu süreç, çocuğun hem fiziksel hem de duygusal gelişimini destekleyecek biçimde yürütülür.
Tanıdan İyileşmeye: Süreç Nasıl İlerliyor?
| Aşama | Zaman | Ne Olur? |
|---|---|---|
| Tanı & Değerlendirme | İlk günler | Görüntüleme ve biyopsi ile tümör tanısı; çocuğun büyüme potansiyeli değerlendirilir |
| Onkolojik Tedavi | Cerrahi öncesi | Gerektiğinde kemoterapi ile tümör kontrol altına alınır |
| Ameliyat | Planlanan gün | Tümör güvenli sınırlarla çıkarılır; uzayabilen endoprotez yerleştirilir |
| İyileşme & Rehabilitasyon | Haftalar | Fizyoterapi ile hareket ve yürüme yeniden kazanılır |
| Uzatma Dönemi | Büyüme boyunca | Büyümeye paralel kademeli uzatma seansları ve düzenli kontroller |
Tanı ve Değerlendirme: Görüntüleme ve biyopsiyle tümör tipi belirlenir. Çocuğun yaşı ve büyüme potansiyeli, protez planlamasının temelini oluşturur.
Onkolojik Tedavi ve Ameliyat: Kemik sarkomlarında cerrahi çoğunlukla kemoterapiyle birlikte yürütülür. Ameliyatta tümör güvenli sınırlarla çıkarılır ve uygun endoprotez yerleştirilir.
İyileşme ve Uzatma: Fizyoterapi ile hareket kazanılır; ardından büyümeye paralel uzatma dönemi başlar. Bu dönem, çocuğun büyümesi tamamlanana kadar sürebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzatma seansları sırasında çocuk ağrı hisseder mi?
Girişimsiz (manyetik) uzayabilen protezlerde uzatma, dışarıdan manyetik alanla ve çoğunlukla ameliyatsız yapıldığından işlem genellikle iyi tolere edilir. Bazı çocuklarda uzatma sırasında hafif gerginlik ya da geçici rahatsızlık olabilir. Uzatma miktarı, çocuğun konforu gözetilerek kademeli planlanır.
Uzayabilen protez çocuğun spor yapmasını engeller mi?
Uzayabilen protez taşıyan çocuklar zamanla birçok günlük aktiviteye ve hafif spora dönebilir; ancak temaslı ve yüksek etkili sporlar protezi zorlayabileceğinden genellikle önerilmez. Hangi aktivitelerin uygun olduğu, protezin türüne ve iyileşme durumuna göre hekim tarafından belirlenir.
Büyüme tamamlandığında proteze ne olur?
Büyüme tamamlandığında uzatma ihtiyacı sona erer. Bu noktada, uzayabilen protez çoğu zaman erişkin tipi kalıcı bir protezle değiştirilebilir ya da mevcut protezle izleme devam edilebilir. Karar; çocuğun kemik yapısına, protezin durumuna ve bacak uzunluğuna göre kişiye özel verilir.
Büyüme çağındaki bir çocuğun kemik yapısı ve büyüme plakları bu protez seçimini nasıl etkiler?
Çocuğun büyüme plakları açık olduğu sürece bacak uzamaya devam eder. Tümör nedeniyle bir büyüme plağı çıkarıldığında, o bacak büyümeyi durdurur ve karşı bacakla arasında fark oluşur. Bu nedenle çocuğun yaşı, kalan büyüme potansiyeli ve büyüme plaklarının konumu, uzayabilen protez seçiminin temel belirleyicileridir.
Kemik kanseri (osteosarkom, Ewing sarkomu) geçiren çocuklarda uzuv koruyucu cerrahi nasıl uygulanır?
Uzuv koruyucu cerrahide tümör, çevresindeki sağlıklı doku ile birlikte güvenli sınırlarla çıkarılır ve oluşan kemik boşluğu endoprotez, greft ya da diğer yöntemlerle onarılır. Büyüme çağındaki çocuklarda bu onarım, uzayabilen protezle yapılabilir. Günümüzde ekstremite sarkomlarının %90’ından fazlasında uzvun korunabildiği bildirilmektedir. Süreç çoğunlukla kemoterapiyle birlikte yürütülür.
Sonuç
Bu yazıda çocuklarda uzayabilen protezin (endoprotezler) ne olduğunu, hangi durumlarda uygulandığını ve uzatma sürecinin nasıl ilerlediğini ele aldık. Bu protezler, büyüme çağında kemik tümörü tedavisi gören çocuklarda hem uzvun korunmasını hem de bacak uzunluk dengesinin sağlanmasını mümkün kılan önemli bir seçenektir.
Çocuklarda uzayabilen protez hakkında kişisel durumunuzu değerlendirmek için muayene sürecini başlatabilirsiniz. Prof. Dr. Hasan Göçer, her hastanın kliniğini bireysel olarak ele alarak uygun tedavi seçeneklerini değerlendirmektedir.
Kaynaklar
- Tang N ve ark. Development and clinical application of extendable prostheses in limb salvage surgery for primary malignant bone tumours in children: a systematic review. Bone & Joint Research / NIH PMC, 2025 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12187429/
- Long-term outcomes of limb salvage treatment with custom-made extendible endoprosthesis for bone sarcoma around the knee in children. Journal of Orthopaedic Surgery and Research / NIH PMC, 2020 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6966891/
- Overview of Limb Salvage Surgery for Bone Tumors. BoneTumor.org (Musculoskeletal Tumor Society kaynağı) — http://www.bonetumor.org/overview-limb-salvage-surgery-limb-sparing-surgery-bone-tumors
